ΦΑΡΑΓΓΙ ΧΑ
Σπάνιο χαρακτηριστικό του ανάγλυφου της περιοχής αποτελέι τα Φαραγγι Χα, δίπλα στο χωριό της Βασιλικής. Η είσοδός του που είναι μόλις τρία μέτρα, βρίσκεται σε υψόμετρο 370μ. και ως την έξοδο κατηφορίζει και καταλήγει σε υψόμετρο 140μ. Έχει περίπου 33 ραπέλ το μεγαλύτερο από τα οποία αγγίζει το ύψος των 35μ. Γενικά διαθέτει πολύ στενά τοιχώματα, με πλάτος μόλις λίγα εκατοστά. Προς το τέλος του φαραγγιού χύνεται ένας μεγάλος καταρράκτης ύψους 215 μέτρων, ο καταραχτης του μαστορα. Αν και υπάρχουν πολλές διαφορετικές εκδοχές για την προέλευση του ονόματός του, αυτή που υπερισχύει είναι ότι προέρχεται ετυμολογικά από το ρήμα "χάσκω" που σημαίνει δημιουργώ χάσμα, άνοιγμα.Μια ενδιαφέρουσα παράδοση συνδέει την ονομασία του Χα με την ονομασία του χωριού «Γρας», τον σημερινό οικισμό Άγιο Στέφανο. Υπήρχε λένε στον Άγιο Στέφανο ένα κάστρο που οι Σαρακηνοί προσπάθησαν να καταλάβουν. Μια γριά που περιφερόταν έξω από το κάστρο πολέμησε γενναία τους Σαρακηνούς με το σπαθί της, ώσπου εξαντλήθηκε. Την συνέλαβαν και την ρώτησαν που είναι η μυστική είσοδος για να κυριεύσουν το κάστρο. Η γριά τους οδήγησε σε μια υπόγεια σπηλιά και τους έδειξε τη θεοσκότεινη είσοδο. Οι Σαρακηνοί διέταξαν τη γριά να κατέβει πρώτη. Πιάνοντας τις πέτρες με τα δύο τις χέρια, κρεμάστηκε στο κενό και με αργό βήμα άρχισε να κατεβαίνει. Γλιστρούσε μα προσπαθούσε να κατέβει όσο το δυνατόν πιο κάτω. Την ακολούθησαν οι Σαρακηνοί. Όταν κατέβηκαν όλοι η γριά φώναξε, «Ξαναβγείτε εδά»! Ο τελευταίος ακούγοντας το μουγκρητό άφησε τα χέρια του και κατρακύλησε στο κενό παρασέρνοντας και όλους τους άλλους. Παρέσυρε και τη γριά η οποία άρχισε να γελά καθώς έβλεπε τον σκοπό της να εκπληρώνεται. Η τρύπα όμως δεν είχε πάτο και συγκοινωνούσε με μία άλλη που υπάρχει μέσα στη χαράδρα του Χα. Έτσι η άνθρωποι της περιοχής άκουσαν το «Χα, χα, χα» της γριάς να βγαίνει μέσα από το φαράγγι. Από τότε το φαράγγι πήρε το όνομα Χα. Μία άλλη παράδοση ερμηνεύει διαφορετικά την ιστορία της χαράδρας. Ένας βοσκός οδηγούσε ένα ζευγάρι βόδια από την Παχειά Άμμο στο αλώνι του. Την ώρα που περνούσαν τα βόδια μπροστά από το στόμα του φαραγγιού κουράστηκαν κ έκατσαν κατά γης. Ο βοσκός τότε άρχιζε να φωνάζει Χα…. Χα… ώστε να κάνει τα ζώα να σηκωθούν. Η φωνή του αντιλάλησε στο χάος του φαραγγιού, το «χα» ακούστηκε από χιλιάδες στόματα και οι κάτοικοι της περιοχής από τότε ονόμασαν το φαράγγι «Χα».
Θα μπορούσαμε να πούμε ότι το φαράγγι είναι ένας παρθένος βιότοπος ανέγγιχτος από τον άνθρωπο μιας και η διαμόρφωσή του απαγορεύει στον οποιοδήποτε να το γνωρίσει καλά, να το διασχίσει ή να το εκμεταλλευτεί. Οι πρώτοι που το διέσχισαν είναι τρεις Θεσσαλονικείς ορειβάτες, έμπειροι και ριψοκίνδυνοι, ο Σταύρος Λαζαρίδης, ο Βλάσης Χατζηπαναγιώτου και ο Χρόνης Αματζίδης. Για να το διασχίσουν χρειάστηκαν προσπάθεια επτά ημερών, από τις 17 ως τις 23 Ιουνίου το 1987. Ανάλογη προσπάθεια από κάποιον που δεν είναι έμπειρος ορειβάτης θα ήταν πάρα πολύ επικίνδυνη. Άλλωστε δεν είναι λίγοι αυτοί που προσπάθησαν να προχωρήσουν στο εσωτερικό και κινδύνευσαν ή και έχασαν τη ζωή τους.
Το φαράγγι του Χα έχει 26 τεχνικές καταβάσεις η μεγαλύτερη εκ των οποίων είναι 30μ. και σχεδόν καθόλου περπάτημα. Γι' αυτό οι επισκέπτες του είναι κυρίως έμπειροι ορειβάτες, καθώς είναι αρκετά επικίνδυνο. Θεωρείται ένα από τα αγριότερα φαράγγια της Ελλάδας και ένα από τα πιο δύσκολα για διάσχιση, αλλά ένα από τα 10 ομορφότερα σε όλη την Ευρώπη. Απο τουσ πρωτους που το διέσχισαν ήταν τρεις Θεσσαλονικείς ορειβάτες, ο Σταύρος Λαζαρίδης, ο Βλάσης Χατζηπαναγιώτου και ο Χρόνης Αματζίδης. Για να το διασχίσουν χρειάστηκαν μία εβδομάδα, από τις 17 ως τις 23 Ιουνίου το 1987. Το φαράγγι εχει διασχιστεί και απο έμπειρους πολίτες της Περιοχής.
Το φαράγγι διαθέτει πλούσια χλωρίδα και πανίδα. Οι μικρές λίμνες αποτελούν σημαντικούς υδροβιότοπους για πολλά μεταναστευτικά πουλιά, αλλά και για μόνιμα πουλιά και θηλαστικά. Από τα θηλαστικά το είδος που κυριαρχεί είναι ο κρητικός λαγός, ενώ συναντάται και η κρητική νυφίτσα (καλογυναικάρι) και ο κρητικός ασβός (άρκαλος). Έχει, επίσης, παρατηρηθεί ο ακανθωτός ποντικός, τρωκτικό που δεν υπάρχει αλλού στην Ευρώπη και είναι στοιχείο της αφρικανικής πανίδας. Στο φαράγγι θα συναντήσει κανείς την τραχεία πεύκη καθώς και πλήθος άλλων ειδών δέντρων και θάμνων, αρωματικών φυτών και λουλουδιών. Πολλά σπάνια και απειλούμενα φυτικά είδη έχουν βρει ιδανικό καταφύγιο μέσα στη Χαράδρα.
www.youtube.com/watch?v=EqMp0-AiJ7A
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------